Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM’s) zijn hulpmiddelen die werknemers beschermen tegen veiligheids- en gezondheidsrisico’s. Voorbeelden zijn veiligheidsbrillen, gehoorbescherming, handschoenen, veiligheidsschoenen en ademhalingsbeschermingsmiddelen.
Essentieel maar niet de eerste stap
Hoewel PBM een belangrijke rol spelen bij gezond en veilig werken, verdienen zij binnen de arbeidshygiënische strategie niet de voorkeur. Ze worden alleen ingezet als de risico’s niet of onvoldoende kunnen worden weggenomen met andere maatregelen. PBM’s beschermen de werknemer tegen de gevolgen van een risico, maar nemen de bron van het risico niet weg. Ze beschermen daarmee alleen de individuele medewerker. Bovendien is de effectiviteit van een PBM sterk afhankelijk van correct gebruik en onderhoud. Daarom zijn maatregelen aan de bron effectiever en betrouwbaarder.
Soorten persoonlijke beschermingsmiddelen
Er is een breed scala aan persoonlijke beschermingsmiddelen beschikbaar. De keuze voor een PBM hangt af van de aard van de blootstelling, de ernst van het risico, de werkzaamheden die worden uitgevoerd, de werkomstandigheden en de eigenschappen van de gebruiker. Afhankelijk van de situatie kan één PBM volstaan, maar vaak is een combinatie van verschillende beschermingsmiddelen en andere maatregelen nodig om voldoende bescherming te bieden. Voorbeelden van PBM’s zijn:
- Beschermende kleding, zoals (c)overalls, broeken met kniebescherming, of UV-werende kleding.
- Hoofdbescherming, zoals helmen.
- Gelaatsbescherming, zoals een spatscherm.
- Ademhalingsbescherming, zoals mond-neusmaskers of volgelaatsmaskers.
- Oogbescherming, zoals een lasbril of bril tegen spatten.
- Handbescherming, zoals handschoenen die beschermen tegen kou, vibraties of chemische stoffen.
- Voetbescherming, zoals veiligheidsschoenen die beschermen tegen hitte of elektrische schokken.
- Gehoorbescherming (zie ook het thema geluid), zoals gehoorkappen of otoplastieken.
De juiste keuze maken
De keuze voor een PBM begint met een beoordeling van de risico’s waaraan werknemers worden blootgesteld aan de hand van een risico-inventarisatie en -evaluatie. Daarbij moet niet alleen worden gekeken naar het type gevaar, maar ook naar de mate van blootstelling, de duur van de werkzaamheden, de werkomstandigheden en mogelijke combinaties van risico’s. Een PBM moet voldoende bescherming bieden tegen het vastgestelde risico, zonder nieuwe risico’s te introduceren.
Ook de gebruiker speelt een belangrijke rol. Een PBM moet goed passen, comfortabel zijn en geschikt zijn voor de specifieke werkzaamheden. Wanneer meerdere PBM’s gelijktijdig worden gebruikt, bijvoorbeeld een veiligheidsbril in combinatie met gehoor- of ademhalingsbescherming, moeten de middelen elkaar niet nadelig beïnvloeden. Het uiteindelijke comfort, de draagacceptatie en de praktische toepasbaarheid hebben een grote invloed op de daadwerkelijke bescherming van een PBM. Het is om die reden aan te bevelen om gebruikers te betrekken bij de selectie van PBM’s en, indien mogelijk, ze de middelen te laten testen in de praktijk. Dit vergroot de acceptatie en draagt bij aan correct en consequent gebruik.
Bij de selectie is het van belang om rekening te houden met de geldende Europese regelgeving en productnormen. Persoonlijke beschermingsmiddelen moeten voorzien zijn van een CE-markering en geschikt zijn voor het beoogde gebruik.
Training en onderhoud
Een zorgvuldige keuze, gecombineerd met goede instructie, training en periodieke evaluatie, vormt de basis voor een effectief PBM-programma. Werkenden die gebruik moeten maken van een PBM moeten goede instructies ontvangen over het juiste gebruik. Ze moeten het belang begrijpen en weten hoe ze de PBM op de juiste manier gebruiken en onderhouden. Er moet toezicht zijn op correct gebruik, maar ook op onderhoud, opslag en tijdige vervanging.
In een onderhoudsprogramma staat gepland wanneer welke PBM’s hun ‘APK’ moeten krijgen. Hierin staat ook waar medewerkers zich kunnen melden voor reparatie of vervanging als er iets kapot is. Het beheer van PBM’s vraagt om regelmatige controles en er moeten voldoende reserve-onderdelen en -middelen beschikbaar zijn. Denk ook aan het regelmatig vervangen van mondmaskers of het waterdicht houden van beschermende kleding.
Aandachtspunt: ademhalingsbeschermingsmiddelen
De NVvA-Richtlijn Ademhalingsbeschermingsmiddelen (2024) adviseert een gestructureerd ademhalingsbeschermingsprogramma met aandacht voor aard van de blootstelling, beschermingsfactoren, filterkeuze, onderhoud, training en face-fit testing. De arbeidshygiënist kan hierbij de benodigde beschermingsfactor vaststellen en de effectiviteit van het programma periodiek evalueren.
De rol van de arbeidshygiënist
Arbeidshygiënisten zijn experts op het gebied van risicobeheersing. Zij kunnen helpen bij het selecteren van de juiste beheersmaatregelen.
- Inventariseren risico’s: Alles begint met het herkennen en beoordelen van veiligheids- en gezondheidsrisico’s (RI&E). Door blootstellingen in kaart te brengen en te beoordelen welke maatregelen het meest effectief zijn, helpt de arbeidshygiënist organisaties bij het maken van onderbouwde keuzes.
- Selectie PBM: als persoonlijke beschermingsmiddelen nodig zijn, helpt de arbeidshygiënist bij het bepalen wat er precies nodig is en welke alternatieven er zijn.
- Instructies: arbeidshygiënisten geven instructies over het waarom en hoe gebruiken én onderhouden van de PBM’s
- Onderhoudsprogramma: een goed onderhoudsprogramma is essentieel voor het goed functioneren van de PBM’s. De arbeidshygiënist helpt bij het opstellen van een goed onderhoudsplan.
Zoek een arbeidshygiënist
Kijk hier om een arbeidshygiënist te zoeken die kan helpen bij de selectie, training of het onderhoudsprogramma voor PBM.
Verder lezen? Dit is misschien ook interessant voor je:
- Arboportaal: Gebruik van Persoonlijke Beschermingsmiddelen
- NVvA: Richtlijn ademhalingsbescherming