In veel bedrijven is er geluid door machines, logistieke processen of menselijke communicatie. Blootstelling aan geluid kan echter leiden tot ernstige en onomkeerbare gezondheidsschade. Bovendien is een rustige werkomgeving voor veel mensen een belangrijke voorwaarde om op een prettige manier te kunnen werken en zich te kunnen concentreren.
De risico’s van blootstelling aan geluid
Hard geluid kan het gehoor beschadigen. Dat kan in één keer gebeuren als het geluid erg hard is, maar ook als je te vaak of lang hard geluid hoort. Je kunt daardoor ‘lawaaidoof’ worden, of bijvoorbeeld een irritante piep in je oor krijgen die nooit meer weggaat (tinnitus). Volgens de Arbowet moeten werkgevers voorkomen dat medewerkers blootgesteld worden aan schadelijke geluidsniveaus.
Wat zijn schadelijke geluidniveaus?
Geluid wordt gemeten in decibel (dB(A). De (A) is een correctie voor het menselijk oor, omdat de mens niet alle geluiden hoort. De grenswaarde ligt op 87 dB(A). Dat betekent dat bij overschrijding direct beheersmaatregelen nodig zijn. Daarnaast zijn er twee actiewaarden. De onderste actiewaarde ligt op 80 dB(A) bij werkdagen van 8 uur. De werkgever dient dan gehoorbescherming beschikbaar te stellen. Boven 85 dB(A), de bovenste actiewaarde, is het verplicht om technische of organisatorische maatregelen te nemen (zie toelichting maatregelen verderop). Het is belangrijk om te weten dat geluid volgens een zogeheten logaritmische schaal werkt. In de praktijk betekent dit dat 3 dB(A) meer, dus van 80 dB(A) naar 83 dB(A), een verdubbeling van de geluidsdruk veroorzaakt. Bij een niveau van 83 dB(A) mag je dus nog maar 4 uur per dag werken. Naast de gemiddelde geluidsniveaus kunnen er ook piekgeluiden aanwezig zijn. Ook hiervoor zijn actiewaarden opgenomen in de Arbowet.
Niet schadelijk, maar wel hinderlijk geluid
Er zijn ook geluiden die niet schadelijk zijn, maar wel vervelend. Bijvoorbeeld een druppende kraan, een zoemtoon die de hele dag te horen is of situaties in open kantoren met een mix van taken. Dit soort hinderlijk geluid kan veel invloed hebben op mensen en op hoe mensen werken. Het zorgt bijvoorbeeld voor stress en verstoort de concentratie. Hoewel er geen normen zijn voor hinderlijk geluid, is het dus toch belangrijk om hier iets aan te doen. Er is een praktijkrichtlijn NPR 3438 over geluidshinder op de arbeidsplaats en een bepaling van de mate van verstoring van communicatie en concentratie.
De rol van de arbeidshygiënist bij geluid
De arbeidshygiënist is dé expert op het gebied van risico’s door blootstelling aan geluid en andere omgevingsfactoren. De arbeidshygiënist combineert technische kennis met een praktische benadering. Door middel van metingen, observaties en gesprekken met medewerkers wordt inzicht verkregen in de werksituatie. Vervolgens worden maatregelen voorgesteld die niet alleen voldoen aan de Arbowetgeving, maar ook bijdragen aan een prettigere en veiligere werkomgeving.
Onderzoek en metingen
Het beoordelen van geluidsblootstelling begint met een bedrijfsbezoek en een eventuele geluidsmeting. Hierbij gebruikt de arbeidshygiënist professionele meetapparatuur om het geluidsniveau te registreren tijdens verschillende werkzaamheden en op verschillende locaties binnen het bedrijf.
Afhankelijk van de situatie kan gekozen worden voor metingen per taak, handeling of werkzaamheid of metingen per functie door middel van:
- Oriënterende geluidsmetingen: om een eerste indruk te krijgen van mogelijke bronnen (machines of handelingen) en risico’s.
- Persoonlijke dosimetrie: waarbij een medewerker een meetapparaat draagt om de daadwerkelijke blootstelling over een werkdag vast te leggen, niet alleen van bronnen, zoals machines, en handelingen maar ook van gedrag (denk aan werken met een blaaspistool, laten vallen van een pallet).
- Frequentieanalyse: om te bepalen welke toonhoogten (frequenties) dominant zijn en waar de bron van het lawaai zich bevindt. Hiermee kan ook de dempingswaarde van gehoorbescherming worden vastgesteld (voor lage, midden en hoge frequenties: L, M en H).
De meetresultaten worden vervolgens vergeleken met de wettelijke grenswaarden en richtlijnen. Op basis hiervan stelt de arbeidshygiënist een rapport op met heldere conclusies en aanbevelingen.
Voorbeelden van maatregelen geluid
Afhankelijk van de situatie zijn er tal van maatregelen mogelijk om de blootstelling aan geluid te beperken. Daarbij wordt de arbeidshygiënische strategie gevolgd:
- Substitutie: Bij voorkeur wordt de bron van geluid helemaal weggenomen. Bijvoorbeeld door in machines kettingen te vervangen door rubbers.
- Technische maatregelen: Bijvoorbeeld het plaatsen van geluidsabsorberende panelen of het afschermen van geluidsbronnen.
- Organisatorische maatregelen: Bijvoorbeeld roulatie van werkzaamheden zodat niemand langdurig wordt blootgesteld, het aanpassen van werktijden of het aanpassen van de werkplekindeling.
- Persoonlijke beschermingsmiddelen: Als de geluidsniveaus niet genoeg kunnen worden teruggebracht, moeten persoonlijke beschermingsmiddelen worden ingezet om het gehoor te beschermen. Denk aan op maat gemaakte gehoorbescherming, oorkappen of pluggen (otoplastieken).
Daarnaast kan de arbeidshygiënist ondersteunen bij voorlichting en training van medewerkers. Bewustwording is essentieel: medewerkers moeten begrijpen waarom gehoorbescherming belangrijk is en hoe zij deze op de juiste manier gebruiken.
De arbeidshygiënist ondersteunt met de benodigde kennis en ervaring over het implementeren van de juiste combinatie van maatregelen, afgestemd op de specifieke werkomstandigheden.
Waarom aandacht voor geluid loont
Aandacht voor geluid is niet alleen een wettelijke verplichting, maar ook een investering in duurzame inzetbaarheid. Geluidblootstelling kan leiden tot uitval, is vermoeiend en heeft effecten op de prestaties van medewerkers, ook als deze niet de norm overschrijdt.
Zoek een arbeidshygiënist
Kijk hier om een arbeidshygiënist te zoeken die gespecialiseerd is in geluid op de werkplek.
Verder lezen? Dit is misschien ook interessant voor je:
- Werkinstructie geluid van de NLA – Voor gebruik tijdens een inspectieronde bij een bedrijf. Naar de werkinstructie.
- Arbokennisnet dossier geluid – Verdiepende informatie over geluid. Naar het kennisdossier.
- Lesprogramma geluid – spelbox over geluid voor MBO. Naar de spelbox.