Column: Wendel Post
Eerlijk gezegd hoor ik die oproep al decennia. “We moeten meer aan preventie doen.” “De verhouding tussen preventie en verzuim zou 50:50 moeten zijn in plaats van 20:80.”
Ook de wijziging van de Arbowet in 2018 had dat als doel: meer aandacht voor preventie, specifiek ook door de bedrijfsarts. In de praktijk zie je daar nog te weinig van terug. De agenda van bedrijfsartsen wordt nog vooral gevuld met het begeleiden van werknemers die ziek zijn uitgevallen. Veel minder met werkplekbezoeken of met het bijdragen aan de Risico-Inventarisatie en -Evaluatie (RIE).
Wakker geschud
Nu lijken verschillende partijen wakker geschud. Aanleiding is de snelle en zorgwekkende stijging van het aantal langdurig zieken dat na twee jaar ziekte in de WIA (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen) terechtkomt. De jaarlijkse kans dat een werknemer in de WIA belandt, is in de afgelopen twintig jaar verdubbeld tot ruim 0,8 procent. Dat betekent ongeveer zeventigduizend nieuwe uitkeringen per jaar.
Voor het kabinet was dat aanleiding om bezuinigingen op de WIA aan te kondigen. Het wordt simpelweg te duur. Dat leidde tot boze vakbonden, dreigende acties, werkgeversorganisaties die zich grotendeels achter de bonden schaarden en kritiek vanuit zowel de oppositie als coalitiepartijen.
Pauzeknop
De voorgenomen bezuinigingen op de sociale zekerheid, waaronder de WIA, zijn voorlopig op pauze gezet. Maar het kabinet geeft aan dat hervormingen nog steeds nodig zijn en kijkt nadrukkelijk naar alternatieve voorstellen van vakbeweging en werkgevers.
Een kantelpunt voor preventie
Met (eindelijk) die politieke aandacht voor het snel stijgende aantal werkenden dat langdurig ziek wordt, is dit het moment om de handen ineen te slaan voor preventie. Die oproep klonk ook duidelijk vanuit de bedrijfsartsen in de discussie over de voorgenomen bezuinigingen op de WIA. Waarom, zo vroeg onder meer de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB) zich af, gebeurt er zo weinig om dit probleem bij de bron aan te pakken? Waarom doen we zo weinig om te voorkomen dat mensen ziek uitvallen?
Ook tijdens de Bedrijfsgeneeskundige-dagen die de NVAB vorige maand organiseerde was preventie een belangrijk thema. Er is duidelijk de wil om dingen anders te doen en samen werk te maken van preventie. En van de RIE. Dat bleek ook uit de vele foto’s met bordjes met de tekst: “Zonder RIE doe ik het nie.”
De NVAB op de bres voor de RIE
Ik juich dat van harte toe.
Ten eerste omdat in de RIE belangrijke informatie ontbreekt als er niets bekend is over verzuimcijfers, werkgerelateerd verzuim en de manier waarop een organisatie intern zieke medewerkers begeleidt. Ook is het relevant om te weten of gebruik wordt gemaakt van het arbeidsomstandighedenspreekuur en waarom wel of niet. De inzichten van de bedrijfsarts zijn onmisbaar. De bedrijfsarts kan medische signalen uit de praktijk vertalen naar risico’s en adviseren over maatregelen op de werkvloer.
Ten tweede is de RIE onmisbaar voor goede verzuimbegeleiding. Het verband tussen huidklachten en werk wordt bijvoorbeeld sneller gelegd als bekend is dat er met huidsensibiliserende stoffen wordt gewerkt.
Ten derde is het lastig om een goed PAGO-advies op te stellen als er geen RIE is of als inzichten in de risico’s ontbreken.
Om deze redenen onderschrijf ik het motto “Zonder RIE doe ik het nie”.
Sterker nog, daar kunnen we elkaar als beroepsverenigingen nog in versterken. Door als bedrijfsarts gehoor te geven aan het verzoek van een arbokerndeskundige om informatie over een organisatie ten behoeve van de RIE. Ik heb mooie voorbeelden van interessante gesprekken en nieuwe inzichten. Maar helaas ook minder mooie voorbeelden.
Omgekeerd kunnen wij, uitvoerders en toetsers van de RIE, de bedrijfsarts helpen met heldere informatie over de risico’s die horen bij verschillende functies binnen een organisatie.
Maar daarmee zijn we er nog niet
Als het gaat om het daadwerkelijk uitvoeren of toetsen van de RIE, heb ik bedenkingen. We kennen allemaal de onderzoeken naar de kwaliteit van de RIE-toetsing door arbokerndeskundigen (AKD). Dus door de gecertificeerd arbeidshygiënist, hogere veiligheidskundige, arbeids- en organisatiedeskundige en/of de bedrijfsarts. In de kwaliteit van de toetsing is nog een wereld te winnen. Voor ons allemaal, maar zeker voor de bedrijfsarts. Ook wel logisch, want, uitzonderingen daargelaten, de bedrijfsarts is doorgaans niet degene die zich actief met de RIE bezighoudt. Dat is overigens geen verwijt. Het benadrukt juist dat preventie geen taak van één discipline is.
Preventie is een gezamenlijke verantwoordelijkheid
Ik vind het mooi dat de NVAB een lans breekt voor het versterken van de RIE als basis voor gezond werk. Dat blijkt ook uit de position paper Gezond werken begint met preventie, die de NVAB voor de politiek opstelde. Met als titel: Zonder bedrijfsartsen is er geen gezonde arbeidsmarkt. De kern van de boodschap is dat preventie een samenhangende aanpak vereist en meer aandacht voor handhaving.
Ook pleit de NVAB ervoor dat de Nederlandse Arbeidsinspectie, sociale partners, brancheorganisaties, arbodiensten en bedrijfsartsen samen onderzoeken hoe de RIE effectiever en werkbaarder kan worden ingezet als praktisch preventie instrument.
Wat ik jammer vind, is dat de andere arbokerndeskundigen daarbij niet expliciet worden genoemd. Terwijl arbeidshygiënisten, veiligheidskundigen en arbeids- en organisatiedeskundigen vaak dagelijks met de RIE bezig zijn.
Preventie is geen taak van één discipline
Bedrijfsartsen, arbeidshygiënisten, veiligheidskundigen en arbeids- en organisatiedeskundigen vullen elkaar aan. Alleen samen kunnen we voorkomen dat mensen uitvallen door mentale belasting, gevaarlijke stoffen, fysieke belasting of arbeidsongevallen.
Daarom mijn oproep aan de NVAB en bedrijfsartsen, maar ook aan de beroepsverenigingen van de arbeidshygiënisten, veiligheidskundigen en arbeids- en organisatiedeskundigen: betrek de andere arbokerndeskundigen nadrukkelijk. Pas dan wordt het echt een gezamenlijke aanpak.
Dus tijd voor een nieuw motto voor preventie én de RIE:
“Zonder een AKD’er of drie doe ik het nie.”
