De kennis van de gevaarlijke stoffen die tijdens het werk vrijkomen (proces-emissies) is bij de MKB-bouwbedrijven vaak onvoldoende, waardoor medewerkers dagelijks worden blootgesteld zonder beschermende maatregelen. Daarom presenteren Johan Timmerman en Pieter de Boer op het NVvA-symposium van 2026 het idee om een simpele tool te ontwikkelen voor gezond werken met proces-emissies die aansluit bij de kennis en de taal van de MKB-bedrijven. Chemrade gaat de tool ontwikkelen als onderdeel van de Schadelijke Stoffen Assistent (SSA).
Het grootste deel van de bedrijven die vallen onder de CAO Bouw & Infra heeft 50 of minder medewerkers. Bij deze bedrijven draait het om vakmanschap en is vaak weinig oog voor veiligheid, en al helemaal niet voor gezondheid. Arbeidshygiënische kennis ontbreekt. Waar stoffen met veel media-aandacht, zoals asbest, PFAS en Chroom-6 meestal wel worden gezien en tot een overreactie leiden, wordt op de meest risicovolle procesemissies in de bouw veelal te weinig gereageerd.
Geen lerend effect
Door gebrek aan kennis zien de bedrijven de risico’s vaak niet. Wanneer je aan een bedrijf waar beton wordt gezaagd vraagt of er met kwarts wordt gewerkt, is het antwoord vaak: ‘we werken niet met kwarts’. Daarnaast onderkennen de bedrijven en de medewerkers de schadelijke effecten van stoffen niet, doordat de dosis-respons-relatie niet wordt gezien. Omdat het effect pas veel later komt is de reactie ‘zo gevaarlijk kan het niet zijn’, of ‘mijn opa is er 90 mee geworden’. Er is geen lerend effect, zoals bij ongevallen waar het gevolg direct zichtbaar is.
De nadruk ligt bij de MKB-bouwbedrijven op vakmanschap, ze zijn onbekend met ‘arbo-regels’, en onbekend maakt onbemind. De bedrijven ervaren arbo-maatregelen vaak als onhaalbaar, opgelegd door buitenstaanders en strijdig met het vakmanschap. Een voorbeeld zijn dakdekkers. Zij slijpen de dakpannen op maat, daarbij komt kwartsstof vrij. Dat kan worden voorkomen door een dakpanknipper te gebruiken. Eén van de redenen waarom dakdekkers toch liever slijpen is vakmanschap. Zelfs wanneer niemand de rand van de dakpannen ziet, omdat ze onder een loodslab liggen, slijpen de vakmensen liever dan dat ze knippen, omdat ze dan een mooier, strak ‘lijntje’ krijgen.
Johan Timmerman van Volandis en Pieter de Boer van Gelling advies schreven samen de scriptie HELP, het MKB-bedrijf verzuipt over gevaarlijke stoffen in de bouw. In de scriptie hielden zij een pleidooi voor de ontwikkeling van een simpele tool voor de MKB-bouwbedrijven. De tool moet gebaseerd zijn op simpele en praktische vragen, moet leiden tot bewustzijn en een bron zijn van goede adviezen. De eerste vraag is dus niet: ‘werk je met kwarts?’, maar: ‘werk je met steen?’. Wanneer het antwoord ‘ja’ is, wordt gevraagd welke activiteiten worden uitgevoerd en kan een lijstje activiteiten worden aangevinkt, zoals boren, zagen schuren etc. Daarna volgen vragen over genomen maatregelen en adviezen over nog te nemen maatregelen.
Wizard-functionaliteit
Volandis wilde graag de tool ontwikkelen en de NVvA en de NVVK wilden wel meebetalen. De grote vraag was: wie kan de tool up to date houden? Besloten werd te wachten tot Volandis een koppeling met de arbocatalogi kon realiseren. Inmiddels is een andere weg gevonden om het concept te toe te passen. Chemrade ontwikkelt momenteel een wizard-functionaliteit in de Schadelijke Stoffen Assistent (SSA) voor de bouw, die eerder ontwikkeld is door Chemrade in samenwerking met Volandis en Wij Techniek.
In de Schadelijke Stoffen Assistent (SSA) kan momenteel iedereen uit de bouw en infra gratis en gemakkelijk zijn producten registreren. In de wizard-functie waaraan wordt gewerkt kunnen straks de branche-gebruikers (de branches de SSA gebruiken) zelf de vragen opstellen die door de eindgebruikers (de bedrijven in die betreffende branche) ingevuld kunnen worden. Johan Timmerman en Pieter de Boer hebben een uitgewerkt overzicht opgesteld van relevante blootstellingsbronnen, activiteiten en beheersmaatregelen waarmee de wizard kan worden gevuld.