Martin Spitteler (arbeidshygiënist en veiligheidskundige bij Arbo Support, onderdeel van The Safety Network), Imke Breedveld (arbeidshygiënist, veiligheidskundige, milieukundige en eigenaar van VGM Breed) en Hessel Holwerda (arbeidshygiënist en eigenaar van Holwerda Safety Solutions) namen ons mee in de praktijk van hun werk als het gaat om gevaarlijke stoffen op de werkplek.
Martin beschrijft waar hij zoal op let op de werkplek om de risicofactoren voor blootstelling goed in kaart te brengen. Imke vertelt hoe zij te werk gaat bij meten van huidblootstelling. Hessel deelt hoe hij de blootstellingsbeoordeling uitvoerde na een incident waarbij een werknemer een schadelijke vloeistof over zich heen kreeg.
Een praktijkgerichte kijk op blootstellingsonderzoek (Martin Spitteler)
Martin trapt af. Hij benadrukt het belang van tijdens een blootstellingsonderzoek te observeren wat medewerkers precies doen, vast te leggen wat de omstandigheden zijn en hoe de werkplek is ingericht. Belangrijk is het om de medewerkers te spreken, ook om te checken of er soms andere omstandigheden/werkzaamheden zijn. Op deze manier kunnen de factoren worden gevonden die de hoogte van de blootstelling bepalen en kan worden beoordeeld of de metingen representatief zijn.
Ontwerpfouten in de praktijk
Martin heeft vaak ontwerpfouten bij een werkplek en/of verkeerd gebruik van beheersmaatregelen gezien. Dan kon er alsnog een te hoge blootstelling optreden, ondanks de aanwezigheid van beheersmaatregelen. Denk hierbij aan het leegschudden van zakken náást in plaats van ónder de afzuiging, of het te heftig leegschudden. En wat te denken van een afzuigkap boven een toepassing van thermal spray, waarbij de flexibele kunststofslang niet bestand is tegen de hitte. Of een afgesloten geautomatiseerde cabine waar een werknemer tóch nog even snel naar binnen moet en er al een zeer hoge concentratie stof aanwezig is. Kijk ook goed naar onderhoud en schoonmaak. Kijk dan niet alleen naar de schoonmaak zelf (maken werknemers schoon door stof met perslucht weg te blazen?), maar ook wat daarna volgt (beschermen werknemers zichzelf bij het legen van een stofzuiger?). En ook: is de stofzuiger zelf niet een bron vanwege het ontbreken van stofzak en een goed HEPA-filter?
Deze voorbeelden illustreren het belang van het betrekken van een arbeidshygiënist in de ontwerpfase.
Wat hij ook vaak ziet is dat het PBM-beleid er op papier goed uitziet, maar de praktijk weerbarstiger is: men gebruikt het verkeerde gasfilter, een stoffilter terwijl het om dampen/gassen gaat, enkel een gasfilter terwijl er ook aërosolen kunnen vrijkomen, een masker zónder filter, een masker dat niet goed past op het gezicht en ontbreken van beheer en onderhoud van adembeschermingsmiddelen.
Meten
Martin gebruikt vaak een combinatie van blootstellingsmetingen volgens NEN 689 met direct registrerende meters. Met die laatste kun je inzichtelijk maken wat de bijdrage van een bepaalde taak is aan de blootstelling en gerichter maatregelen nemen. De observatie van de werkzaamheden is daarbij essentieel.
Uiteindelijk moeten de omstandigheden tijdens de metingen goed beschreven worden en vastgelegd om ook later te kunnen worden gebruikt.
Huidmetingen in de praktijk (Imke Breedveld)
Imke vertelt over hoe zij omgaat met beoordelen van huidblootstelling. Zij deelt haar stappenplan voor het afleiden van huidgrenswaarden. Zie de figuur hieronder. Ook laat zij zien hoe zij te werk gaat bij het bepalen van huidblootstelling.
Imke heeft een kist vol attributen mee die zij in haar werkpraktijk gebruikt. Zij gebruikt bijvoorbeeld stickertjes die een kleuromslag geven op basis van de pH. Deze stickertjes plakt zij op werkoppervlakken en op de huid van werknemers.
Op basis van het oppervlak dat zij ‘gewiped’ heeft met de stickertjes en op basis van de kleur bepaalt zij semi-kwantitatief de blootstelling. Dat niet alleen, door de kleuromslag zien de werknemers ook direct of ze een stof op hun huid hebben gekregen.
Zij gebruikt ook stickertjes met actief kool die, na bemonstering, kunnen worden geanalyseerd in het laboratorium, voor een kwantitatieve bepaling van de blootstellingsconcentratie, die zij kan toetsen aan de huidgrenswaarde. Door de lichaamsdelen en oppervlakken die zij gewiped heeft te registreren, samen met de blootstellingsduur, bepaalt zij de blootstellingsconcentratie. Zij neemt hierbij ook veldblanco’s en monsters van eventueel gebruikte handschoenen.
Naast de getallen schrijft zij ook relevante observaties in haar rapport, zoals kleding die werknemers dragen en in hoeverre hun huid daardoor beschermd wordt. “Staar je niet blind op de percentages”, is haar boodschap.
Kortom, nuttige tips en tools voor het beoordelen van huidblootstelling in de praktijk!
Imke deelt haar ervaringen regelmatig op LinkedIn. Voor haar bijdrage aan het vakgebied ontving zij tijdens het symposium de prijs voor vakvrouw van het jaar 2025. Zie ‘Een moment van erkenning’ elders in deze nieuwsflits.
Blootgesteld! Wat jeukt mie dat (Hessel Holwerda)
Hessel vertelt over een casus uit zijn werkpraktijk. Een werknemer kreeg een straal vloeistof over zich heen. Deze vloeistof bestond voor het grootste deel uit dichloormethaan (DCM) en voor nog geen 1%% uit N-methylpyrrolidon (NMP). De blootstelling duurde slechts 1 minuut, maar de werknemer kreeg een grote hoeveelheid over zich heen. Zijn gezicht en kleding waren nat, hij kreeg enkele druppels in zijn mond en heeft damp ingeademd.
Hessel vraagt aan de zaal: “Wat denken jullie? Werd de grenswaarde in dit geval overschreden? Tijdgewogen gemiddeld over 8 uur? En over 15 minuten?” De meningen hierover zijn verdeeld.
Hessel maakte de opmerking dat de Threshold Exceedance Index (TIX) vooral inhalatoir is, maar dat dit niet opgaat voor stoffen met een huidnotatie: een lage dampspanning is juist gevaarlijker. Hessel heeft met het programma IH SkinPerm een blootstellingbeoordeling uitgevoerd voor de huid.
Uit de berekening van IH SkinPerm, samen met een berekening van de inhalatie en enkele druppels in de mond, was de uitkomst dat de grenswaarde voor TGG 15 minuten met een factor 6 werd overschreden en dat de TGG 8 uur net niet overschreden werd.
Dit klopt met het beeld dat het slachtoffer liet zien: een zware ademhaling. Aan hem werd zuurstof toegediend en hij werd opgenomen in het ziekenhuis.
Hessel ontdekte daarnaast nog dat DCM in het lichaam wordt omgezet in formylchloride, wat vervolgens weer kan worden omgezet in koolstofmonoxide (CO) dat bindt aan hemoglobine in het bloed. Ook constateerde hij dat DCM de huid van het slachtoffer ontvet had en daardoor wagenwijd open had gezet voor NMP. Zijn inschatting van de huidblootstelling aan NMP was daarom een onderschatting.